Hôm 4/9/18 ngân sách tiểu bang Nam Úc Châu được công bố. Tuy ngân sách này không ảnh hưởng đến thuế, an sinh xã hội của từng cá nhân. Nhưng có ảnh hưởng trên lãnh vực y tế, giáo dục của tiểu bang và trực tiếp đến những sinh hoạt của người dân như di chuyển công cộng, tiền nước, các lệ phí thuế xe, bằng lái etc… Bộ trưởng ngân khố Rob Lucas nói rằng: ông phải chờ đến 17 năm để lại được ‘xử lý’ ngân sách lần thứ 5 (17 trước ông đã là bộ trưởng ngân khố 4 năm) và theo ông, phải ‘chấn chỉnh’ để chấm dứt việc thâm hụt ngân sách triền miên 16 năm qua do Lao động lãnh đạo.
Thực ra ngân sách của Tự Do đại loại như Lao Động, giảm chi phí trên lãnh vực này, nhưng lại tăng các lệ phí trong lãnh vực khác:
Giảm tối đa lệ phí khẩn cấp (Emergency Levy) tổng cộng lên đến 90 triệu đô mỗi năm; miễn payroll tax cho các thương nghiệp trả lương dưới 1.5 triệu đô để khuyến khích phát triển. Đồng thời cắt giảm 4000 nhân viên phục vụ công cộng (public service) trong 4 năm và giảm thuế nhà đất từ năm 2020 cho giới đầu tư địa ốc.
Trong khi tăng các lệ phí khác như phương tiện di chuyển, vé xe bus, liên quan đến xe cộ và bằng lái xe và đồng thời sẽ đóng cửa 7 cơ sở trường TAFE (trường kỹ thuật, huấn nghệ) vì ngân sách không thể trải quá mỏng được nữa. Đồng thời bán tài sản công etc…
Đối lập cho rằng chính phủ Tự Do cắt giảm giáo dục tay nghề (TAFE) và sa thải hàng ngàn công chức là hình thức triệt hạ công ăn việc làm của dân chúng. Nhưng ông Lucas lại nghĩ khác, bộ máy công chức cồng kềnh (trên 80 ngàn) đã là gánh nặng ghê gớm với ngân sách tiểu bang phải trả, cần phải bãi bỏ những lãnh vực phục vụ trùng hợp (duplicate). Điều này Lao Động cũng đã làm nhưng chưa đủ, vẫn còn lãng phí nhiều khoản trong ngân sách.
Nhìn một cách khách quan, ngân sách Tiểu Bang chỉ là xử dụng tiền từ bộ phận này đưa sang lãnh vực khác, chứ căn bản không thay đổi. Nghĩa là tổng số tiền có hàng năm không khác nhau là bao nhiêu. Bởi lẽ ngân sách tiểu bang dựa vào ngân sách Liên Bang phân phối, một ví dụ cụ thể là tiền thuế GST Liên Bang phân phối theo tỉ lệ. Tiểu bang Nam Úc Châu được các tiểu bang khác bù vào vì dân số và thương mại tại Nam Úc Châu rất khiêm tốn so với các tiểu bang khác như VIC, NSW hay WA. Truyền thống và khuynh hướng của chính phủ Tự Do bao giờ cũng nhắm đến việc làm cho ngân sách thặng dư. Ông Lucas cho biết ngân sách năm nay (2017-2018, trong đó Lao Động lãnh đạo 9 tháng) vẫn bị thâm thủng khoảng 397 triệu đô! Nhưng năm tới sẽ thặng dư khoảng 48 triêu! Xoay ngân sách từ vị trí thâm thủng gần 400 triệu, trở lại thặng dư gần 50 triệu đô trong vòng 1 năm, là một dự phóng táo bạo và đầy thử thách, nếu không nói là khó có thể.
16 năm Lao động lãnh đạo, hầu như năm nào cũng thâm thủng khiến món nợ công của Tiểu bang ngày càng phình ra. Dân chúng bầu cho Tự Do hồi tháng 3 vửa qua là họ muốn có sự thay đổi và việc xoay chiều của ngân sách là bằng chứng. Dù muốn hay không, hãy xem thời gian 4 năm của nhiệm kỳ này Tự Do có thực hiện những thay đổi mà họ hứa hợp với nguyện vọng của dân chúng hay không.
Bộ trưởng Lucas nhấn mạnh sứ mệnh của ông là điều chỉnh và sửa thâm hụt ngân sách của Lao Động đã kéo dài suốt 16 năm trong khi Lãnh tụ Đối Lập Peter Malinauskas diễn tả sự thất vọng về ngân sách này, vì nó cắt xén quá nhiều trong khi chính phủ Marshall lại có dự trù bán (tư nhân hóa) Trung tâm tạm giữ (Remand Centre) đó là hình thức bán tài sản để có tiền chứ lấy đâu ra mà thặng dư!
Công tâm mà nói, ngân sách tiểu bang không được nhiều người chú ý cho lắm nhưng trên thực tế nó chi phối hơn cả về những dịch vụ nhà cửa, di chuyển etc…trực tiếp ảnh hưởng đến túi tiền của mỗi gia đình.Tuy nhiên sống trong một đất nước như Úc với hệ thống chính phủ do dân bầu và phải làm theo ý dân, đã tạo cho dân chúng sự thoải mái, bình an và tự tin trong mọi trạng huống. Đảng nào mới lên cũng nỗ lực làm hết sức những điều mà họ hứa với dân, tức là theo ý dân. Nếu không sự tồn tại của chính phủ ấy sẽ không lâu.
Ông Daniel Wills nhận xét trên The Advertiser (5/9/18) rằng truyền thống sau mỗi lần bầu cử, thường thì ngân sách sẽ ‘siết’ đến mức tệ nhất nhưng rồi người ta sẽ quên đi vào lần bầu cử tới (This is traditional Budget in the first year of an electoral cycle. It seeks to get the worst news out early, hoping it is forgotten by the next election). Tự Do hay Lao động họ đều có chiến lược tương tự ở điểm này. Những chấn chỉnh và quyết tâm thay đổi trong hệ thống chính quyền là phương thế và là lực đẩy cho một sự thăng tiến không ngừng trên con đường dân chủ tiến bộ mà Úc đang đi.
Adelaide Tuần Báo